Njëzet vite pas luftës: Ku jemi me pajtimin?

Nëse më pyesni për kujtimin tim të parë nga fëmijëria, sigurisht që më së pari do ta kujtoj bombardimin. Në të njëjtën kohë, e di defintivisht se çka kanë përjetuar edhe moshatarët e mi në Kosovë, e parëndësishme se nga cili komunitet. Për këtë arsye është me rëndësi që sot, njëzet vitepas konfliktit, të themi qartazi: ne, fëmijët e luftës, kurrë dhe me asgjë nuk e kemi merituar këtë. Prandaj na përket pikërisht neve që të provojmë t'i ndryshojmë gjërat, por edhe që kurrë të mos harrojmë në mënyrë që kurrë mos t'i përsërisim tmerret e viteve nëntëdhjetë. 

0
400

Kur i pyesni njerëzit e moshës sime se cili është kujtimi i tyre i parë nga fëmijëria, në shumicën e vendeve perëndimore, besoj që do të dëgjoni tregime tejet të bukura. Por, nëse më pyesni mua apo ndonjë nga moshatarët e mi që jetojnë në Ballkan, ajo që do të dëgjoni definitivisht nuk është rrëfimi më i mirë për kohën kur jemi rritur. 

Tashmë dy dekada kanë kaluar që nga fundi i luftës në Kosovë. Disi duket që marsi ka qenë gjithmonë periudha kur hapet diskutimi pikërisht për atë luftë dhe kjo me arsye. Para së gjithash, 24 marsi, kur NATO më 1999 filloi bombardimin e Jugosllavisë. Ndonëse kanë kaluar njëzet vite, pikërisht kjo ditë, siç edhe e pamë ditëve të kaluara, shkakton shumë reagime si tek serbët ashtu edhe tek shqiptarët. Serbët, nga njëra anë, rikujtojnë civilët që pafajshëm kanë humbur jetën dhe padrejtësinë e bërë nga ana e misionit të NATO-s. Nga ana tjetër, shqiptarët falënderojnë pikërisht këtë operacion sepse i ka mbrojtur nga masakrat e Slobodan Milošević-it.

Duke pasur parasysh që serbët dhe shqiptarët në Kosovë kanë arsim plotësisht të ndryshëm, libra të ndryshëm të historisë, interpretim të ndryshëm të luftës, që është ekskluzivisht i njëanshëm, media që e prezantojnë vetëm njërën anë si viktimë të luftës, politikanë që nuk duan të ballafaqohen me të kaluarën… reagimet e përmendura nuk janë asgjë e re.   

Nëse në fakt e kërkoni të vërtetën, ajo është vetëm një: njerëzit kanë vuajtur. Njerëzit kanë përjetuar trauma. Shumë janë vrarë. Nuk po përpiqem as t’i numëroj viktimat, as të akuzoj cilëndo palë, vetëm dua të gjithë neve t’ua rikujtoj atë të cilën në mënyrë konstante po e harrojmë: gjatë kësaj periudhe të përgjakshme shumë njerëz kanë mbijetuar dhe kanë kaluar nëpër diçka nëpër të cilën askund, asnjë person nuk do të duhej të kalonte. 

Ne, si qenie njerëzore, kemi nevojë që në mënyrë konstante t’i masim vuajtjet dhe traumat. Mirëpo, nuk është kjo diçka që mund të matet, për shkak të një arsyeje të vetme: trauma është traumë, ajo ndikon në jetë dhe e ndryshon atë pamvarësisht nga çkado tjetër dhe nuk ka mënyrë që të llogaritet se kush ka vuajtur më shumë.   

Pikërisht tani do të ishte mirë të rikujtojmë paragrafin e parë të këtij teksti: vërtetë nëpër çka kanë kaluar gjeneratat e reja të Kosovës. Nëse më pyesni për kujtimin tim të parë nga fëmijëria, sigurisht që më së pari do ta kujtoj bombardimin. Në të njëjtën kohë, e di defintivisht se çka kanë përjetuar edhe moshatarët e mi në Kosovë, e parëndësishme se nga cili komunitet. Për këtë arsye është me rëndësi që sot, njëzet vitepas konfliktit, të themi qartazi: ne, fëmijët e luftës, kurrë dhe me asgjë nuk e kemi merituar këtë. Prandaj na përket pikërisht neve që të provojmë t’i ndryshojmë gjërat, por edhe që kurrë të mos harrojmë në mënyrë që kurrë mos t’i përsërisim tmerret e viteve nëntëdhjetë. 

Nëse i pyesni, qoftë politikanët apo akademikët, ku qëndron sot procesi i pajtimit, besoj se askush prej tyre nuk do të ishte tepër optimist. Mirëpo, nëse e merrni parasysh gjeneratën e re e cila ka vuajtur dhe duhet të jetë bartëse e ndryshimit që po vjen, dua t’ua prezantoj një ngjarje që mund t’i kontibuoj optimizmit se pajtimi është i mundur.   

Me mbështetje të UNMIK-ut dhe organizuar nga OJQ lokale Qendra Kulturore e Rinisë, u mbajt trajnimi me këtë temë në Leposaviq, e mandej në Graçanicë prej 7 deri më 12 mars. Ky trajnim mblodhi të rinj nga komuniteti serb dhe ai shqiptar dhe qëllimi krysesor ishte që t’ua mësoj atyre shkathtësitë dhe kompetencat për ndërtimin e paqes dhe transformimin e konfliktit, si dhe që këta të rinj të hulumtojnë rolin e tyre në këtë proces dhe që përfundimisht të fitojnë shansin që të lëvizin lirshëm nëpër Kosovë. 

Pas gjashtë ditë të trajnimit aktiv, jetës së përbashkët dhe mësimit, këmbimit të historive nga lufta, udhëtimit nga veriu në jug, vizitës së manastireve dhe xhamive, këta të rinj treguan diçka që shumë njerëz në Kosovë nuk kanë mundësi ta tregojnë: mirëkuptim dhe empati. Për shumë prej tyre kjo ishte hera e parë që kalonin urën në Mitrovicë, që udhëtonin në jug apo në veri të Kosovës, që vizitonin objektet fetare të një komuniteti dhe religjioni tjetër… Dhe kjo funksionoi! Ky projekt bëri një pasqyrë më të gjerë të konfliktit, ndihmoi që të shkatërrohen parafytyrimet që janë krijuar përmes sistemit arsimor dhe mediave, dhe i ndihmoi pajtimit midis këtyre të rinjve.   

Procesi i pajtimit në Kosovë është definitivisht në pikëpyetje, por, fatmirësisht, jo edhe kur i pyesni këta të rinj, serbë e shqiptarë, por vetëm kur i pyesni përfaqësuesit politik. Mu për këtë arsye, këto ditë kur i përkujtojmë të gjitha viktimat e luftës, le të mos sillemi sikur politikanët të cilët janë të gatshëm të akuzojnë ekskluzivisht palën tjetër. Le të jemi sikur të rinjtë e lartpërmendur, le të tregojmë pak empati dhe mirëkuptim që mund të na sjellin deri tek një jetë më e mirë, më e qetë. Le të përpiqemi që, njëzët vite pas luftës, të jemi më tepër njerëz e më pak serbë apo shqiptarë.   

comments

SHARE